این سایت در حال حاضر پشتیبانی نمی شود و امکان دارد داده های نشریات بروز نباشند
تحقیقات منابع آب ایران، جلد ۲۰، شماره ۴، صفحات ۷۲-۸۷
عنوان فارسی اولویت‌بندی توان‌مندی تولید رسوب زیرآبخیزها با استفاده از روش بهترین- بدترین و داده‌های مشاهداتی
چکیده فارسی مقاله پژوهش حاضر باهدف پهنه‌بندی زیرآبخیزها در حوزه آبخیز طالقان البرز از نظر توان‌مندی تولید رسوب با استفاده از رویکرد بهترین- بدترین (BWM) مبتنی بر روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) انجام شد. در این راستا، شناسایی معیارهای تأثیرگذار بر تولید رسوب با تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) تعیین و پس از کمّی‌سازی این معیارها، شبکه‌ تصمیم تهیه شد. در ادامه، توان‌مندی تولید رسوب در پنج طبقه‎ با کمک نرم‌افزار ArcGIS10.8 دسته‌بندی شد. اعتبارسنجی روش MCDM با استفاده از داده‌های واقعی رسوب در 18 زیرآبخیز صورت گرفت. نتایج نشان داد که زیرآبخیز 6 به‌عنوان زیرآبخیز بحرانی در تولید رسوب شناسایی شد و زیرآبخیزهای شمالی عموماً توان‌مندی بیش‌تری برای تولید رسوب نسبت به زیرآبخیزهای جنوبی نشان دادند. بررسی اولویت‌بندی زیرآبخیزها بیانگر این بود که رویکرد BWM با داده‌های مشاهداتی، 33/33 درصد مشابهت داشت. البته شایان ذکر است که درصد تشابه طبقه‌بندی مربوط به توان‌مندی تولید رسوب در طبقات کم و خیلی کم بین رویکرد BWM با داده‌های مشاهداتی در حدود 50 درصد بود. هم‌چنین، نتایج آزمون T مستقل نشان داد که رویکرد MCDM تفاوت معنی‌داری با داده‌های مشاهداتی در مدل‌سازی تولید رسوب نداشت. علاوه بر این، رویکرد BWM، تأثیرپذیری بالایی از معیارهایی مانند زمان تمرکز و نسبت انشعاب‎پذیری به‌ترتیب با مقادیر همبستگی 81/0 و 70/0 داشت. یافته‌ها نشان‌دهنده ضرورت استفاده از رویکردهای مختلف MCDM و توجه به داده‌های مشاهداتی در تحلیل‌های مرتبط با تولید رسوب در حوزه‎های آبخیز هستند. بر همین اساس ضرورت اتخاذ یک رویکرد جامع و ترکیبی برای بهبود مدیریت رسوب و منابع آب در مقیاس زیرآبخیزها تأکید می‎شود.
کلیدواژه‌های فارسی مقاله تصمیم‌گیری بهینه،تصمیم‌گیری چندهدفه،رویکرد میان‌رشته‌ای،مدل‌سازی رسوب،مدیریت جامع آبخیز،
عنوان انگلیسی Prioritizing Sediment Generation Potential of Sub-Watersheds Using the Best-Worst Method and Observed Sediment Data
چکیده انگلیسی مقاله This study investigated the zoning of Sub-Watersheds (SWs) in the Taleqan Watershed of Alborz regarding Sediment Generation Potential (SGP) using the Multi-Criteria Decision-Making (MCDM)-based Best-Worst Method (BWM). The BWM approach was employed to prioritize the SWs. To this end, Principal Component Analysis (PCA) assisted in identifying the criteria conditioning SGP, and after quantifying these criteria, a decision network was created considering their impacts. Subsequently, SGP was classified into five different categories using ArcGIS 10.8 software. The MCDM method was validated using observed sediment data from 18-gauge stations in the outlet of SWs. The results indicated that SW6 was identified as a critical area from the viewpoint of SGP, with northern SWs generally demonstrating a higher potential for sediment generation than southern SWs. The prioritization of SWs revealed that the BWM approach had 33.33% number-wise similarity with that obtained based on observed data. Notably, the percentage of similarity in SGP classification in the low and very low categories between the BWM approach and observed data was approximately 50%. The independent samples t-test showed that the MCDM approach had insignificant differences with the observed data in prioritizing SGP. Moreover, the BWM approach displayed a high correlation with criteria such as time of concentration and bifurcation ratio, with correlation values of 0.81 and 0.70, respectively. The findings underscored the significance of employing various MCDM approaches while considering observed data in sediment yield-related analyses. Thus, a comprehensive and integrated approach at the SW scale is emphasized to enhance sediment management and water resource management.
کلیدواژه‌های انگلیسی مقاله تصمیم‌گیری بهینه,تصمیم‌گیری چندهدفه,رویکرد میان‌رشته‌ای,مدل‌سازی رسوب,مدیریت جامع آبخیز
نویسندگان مقاله علی نصیری خیاوی |
مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل

سیّدحمیدرضا صادقی |
دانشکده منابع طبیعی ، دانشگاه تربیت مدرس

میکائیل مائرکر |
Professor, Leibniz Centre for Agricultural Landscape Research (ZALF), Germany

آزاده کاتبی‌کرد |
دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس

پدیده‌السادات صادقی |
کارشناسی‌ارشد علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس.

سیّدسعید غیاثی |
دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس.

مهدی وفاخواه |
گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس.

نشانی اینترنتی https://www.iwrr.ir/article_214885_d911c52ee028755eeaf9b9fd6ee40717.pdf
فایل مقاله فایلی برای مقاله ذخیره نشده است
کد مقاله (doi)
زبان مقاله منتشر شده fa
موضوعات مقاله منتشر شده
نوع مقاله منتشر شده
برگشت به: صفحه اول پایگاه   |   نسخه مرتبط   |   نشریه مرتبط   |   فهرست نشریات