این سایت در حال حاضر پشتیبانی نمی شود و امکان دارد داده های نشریات بروز نباشند
مرتع، جلد ۱۸، شماره ۱، صفحات ۰-۰
عنوان فارسی مطالعه خصوصیات رویشگاهی و جامعه شناسی گیاهی نرگس شهلا (.Narcissus tazetta L) در رویشگاه های طبیعی بهبهان
چکیده فارسی مقاله سابقه و هدف: بهبهان در جنوب شرقی خوزستان یکی از مهم‌‌ترین رویشگاه‌‌های گل نرگس در ایران به شمار می‌‌رود به نحوی که پنج فنوتیپ از شش فنوتیپ شناسایی شده از نرگس شهلا (Narcissus tazetta L..) در ایران را در خود جای داده است. دشت‌‌ها و مراتع بهبهان در سده‌‌های گذشته پوشیده از نرگس‌‌های خودرو بوده اما امروزه عرصه محدودی از آن برجای مانده است. اهمیت بالای خصوصیات رویشگاهی و جامعه‌‌شناسی گیاهی نرگس شهلا در فراهم نمودن اطلاعات مفید و پایه در حفظ و پرورش این گونه موجب شد تا مطالعه این گیاه در رویشگاه‌‌های طبیعی خود مد نظر قرار گیرد.
مواد و روش‌‌ها: محدوده مورد مطالعه رویشگاهی طبیعی و صعب العبور از نرگس‌‌شهلا است که در حوزه سد مارون بهبهان و در محدوده جغرافیایی ʺ41 ´5 °50 تا ʺ50 ´5 °50 طول شرقی و ʺ3 ´44 °30 تا ʺ6 ´44 °30 عرض شمالی واقع شده است. این محدوده دارای اقلیمی گرم و نیمه خشک با میانگین دمای سالانه 8/24 درجه‌‌ سانتیگراد و میانگین بارش سالانه 3/318 میلیمتر می‌‌باشد. نمونه‌برداری از پوشش گیاهی به روش تصادفی و با استفاده از کوادرات‌‌های 4 مترمربعی در محدوده‌‌ای به مساحت 14000 متر مربع انجام گردید. ابعاد کوادرات‌ها متناسب با خصوصیات پوشش گیاهی و بر اساس روش سطح حداقل تعیین گردید. در هر کوادرات حضور و غیاب گونه‌‌ها ثبت و فهرست کامل گونه‌‌ها تهیه گردید. نمونه‌‌برداری از خاک در داخل کوادراتهای پوشش گیاهی و تا عمق ریشه دوانی گیاه صورت گرفت. خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک با اندازه‌‌گیری فاکتورهایی چون بافت، اسیدیته، ماده آلی، ازت، فسفر، پتاسیم، و هدایت الکتریکی تعیین گردید. جهت شناسایی جوامع گیاهی و آنالیز ارتباط بین پوشش گیاهی و متغیرهای محیطی از تکنیک‌های طبقه‌بندی و رج‌بندی استفاده شد. طبقه‌بندی جوامع گیاهی با استفاده از آنالیز خوشه‌‌ای دو طرفه و تحلیل ارتباط جوامع گیاهی با عوامل محیطی نیز با استفاده از آنالیز تطبیقی متعارف (CCA) صورت گرفت. تکنیک‌های طبقه‌بندی و رج‌بندی با کمک نرم‌افزارهای CANCO و PC-ORD انجام شد.
نتایج: در مجموع 48 گونه از 25 تیره گیاهی مختلف در رویشگاه مورد مطالعه شناسایی گردید. تیره‌‌های کاسنی (Asteraceae) و گندمیان (Poaceae) بیشترین تعداد گونه را به خود اختصاص دادند. از نظر فرم رویشی گونه‌‌های علفی یک‌‌ساله و چندساله به ترتیب با 28 و 16 گونه غالب بودند. رویشگاه مورد‌‌مطالعه دارای خاکی با میانگین هدایت الکتریکی 24/1 دسی‌‌زیمنس بر متر، اسیدیته 72/7، کربن آلی 96/4 درصد، نیتروژن 35/0 درصد، فسفر 36/5 میلی­ گرم بر کیلوگرم، پتاسیم 1/490 میلی­ گرم بر کیلوگرم، سیلت 65 درصد، شن 3/24 درصد و رس 3/10 درصد بود. طبقه‌بندی پوشش گیاهی با استفاده از روش آنالیز خوشه‌‌ای دو‌‌طرفه در سطح تشابه کم‌‌تر از ‌‌25درصد دو جامعه بزرگ بادام (Amygdalus scoparia) و بنه (Pistacia atlantica) را از یکدیگر تفکیک نمود. این جوامع شامل اجتماعات کوچک‌‌تری از قبیل نرگس‌‌ (Narcissus tazetta) مریم‌‌نخودی (Teucrium polium)، نریشت (Hyparrhenia hirta) و سگ‌‌جاز (Convolvulus leiocalycinus) نیز بودند که در سطوح تشابه بالاتر قابل‌‌تفکیک بودند. نتایج حاصل از آنالیز تطبیقی متعارف (CCA) نشان داد که جامعه بنه با رس، ماده‌‌ آلی، هدایت الکتریکی و عناصر مغذی ازت، پتاسیم و فسفر و جامعه بادام به همراه اجتماعات کوچک آن از‌‌جمله نرگس و سگ جاز با درصد شن، سیلت و اسیدیته و همبستگی مثبت دارد.
نتیجه‌‌گیری: نرگس شهلا (Narcissus tazetta) به‌‌صورت اجتماعاتی در جامعه بادام (Amygdalus scoparia) و در محدوده‌‌‌‌های کوچکی از نواحی کوهستانی زاگرس رویش دارد. رویشگاه این‌‌گونه شامل دامنه‌‌های آفتاب‌‌گیر با شیب ملایم و دارای خاکی نسبتاً بازی، غیر‌‌ شور با بافت سبک و غنی از ازت و ماده آلی است. عمق ریشه‌‌ دوانی گیاه در‌بخش ‌های مختلف رویشگاه بین 12 تا 16 سانتیمتر متغیر است و توانایی رویش در شکاف صخره‌‌های عاری از پوشش گیاهی را نیز دارد. با توجه به منشأ جغرافیایی و خصوصیات اکولوژیکی نرگس‌‌شهلا نواحی کوهستانی ایران-تورانی در زاگرس رویشگاه ثانویه این گونه به شمار می‌‌رود.

 
کلیدواژه‌های فارسی مقاله نرگس شهلا، رویشگاههای طبیعی، جامعه شناسی گیاهی، جوامع گیاهی، بهبهان
عنوان انگلیسی
چکیده انگلیسی مقاله Abstract
Background: Behbahan in the southeast of Khuzestan is one of Iran's most important daffodils habitats. It has five of six identified phenotypes of Narcissus tazetta L. in Iran. The plains and rangelands of Behbahan were full of wild daffodils in the past centuries, but today only a limited area of those habitats remains. The importance of ecological and phytosociological characteristics of narcissus in providing basic information on preserving, cultivating, and rehabilitation of degraded habitats of this species prompted us to study it in its natural habitats.
Methodology: The studied area is a natural and inaccessible habitat of narcissus, which is located in the area of ​​Maroon Dam between 50° 5´ 41'' to 50° 5' 50ʺ East Longitude and 30° 44' 3ʺ to 30° 44' 6ʺ North Latitude. This area has a warm and semi-arid climate with an average annual rainfall of 318.3 mm and an average annual temperature of 24.8°C. Sampling of vegetation was done by a random method using 4 m2 quadrats in an area of 14000 square meters. The dimensions of the quadrats were determined according to the vegetation characteristics and based on the minimal area method. In each quadrat, the presence and absence of species were recorded and a complete list of species was prepared. Soil sampling was carried out inside the vegetation quadrats and up to the depth of the plant roots. The physical and chemical properties of soil were determined by measuring factors such as texture, acidity, organic matter, nitrogen, phosphorus, potassium, and electrical conductivity. To identify plant communities and analyze the relationship between vegetation and environmental variables, classification and ordination techniques were used. The classification of plant communities was done using two-way cluster analysis and the analysis of the relationship between plant communities and environmental factors was done using canonical correspondence analysis (CCA). Classification and ordination techniques were performed using CANCO and PC-ORD software.
Results: A total of 48 species from 25 different plant genera were identified in the studied habitat. Asteraceae and Poaceae families had the largest number of species. Annual and perennial herbaceous species were the dominant life forms with 28 and 16 species, respectively. The studied habitat had soil with an average electrical conductivity of 1.24 ds/m, acidity of 7.72, organic carbon of 4.96%, nitrogen of 0.35%, phosphorus 5.36 mg/kg, potassium 1.490 mg/kg, silt 65%, sand was 24.3% and clay was 10.3%. Vegetation classification using the two-way cluster analysis method separated two large communities of almond (Amygdalus scoparia) and pistachio (Pistacia atlantica) at a level of similarity of less than 25%. These communities included smaller communities such as Narcissus tazetta, Teucrium polium, Hypparhenis hirta, and Convolvulus leicalycinusboiss, which were distinguishable at higher levels of similarity. The results of the canonical correspondence analysis (CCA) showed that the pistachio community had a positive correlation with the percentage of clay, organic matter, electrical conductivity, and nutrient elements of nitrogen, potassium and phosphorus and the almond community along with its small communities such as Narcissus tazetta and Convolvulus leicalycinusboiss had a positive correlation with the percentage of sand, silt and acidity have a positive correlation.
Conclusion: Narcissus tazetta grows as an association in the almond community (Amygdalus scoparia) in small areas of the Zagros Mountains. The habitats of this species include sunny slopes with slight inclines and relatively alkaline, non-saline light soils that are rich in nitrogen and organic matter. The rooting depth of the plant varies between 12 and 16 cm in different parts of the habitat, and it can grow in the crevices of bare rocks without any vegetation. According to the geographical origin and ecological characteristics of Narcissus tazetta, the mountainous areas of the Irano-Turanian region in Zagros are considered the secondary habitat of this species.
کلیدواژه‌های انگلیسی مقاله Narcissus tazetta, Natural habitats, phytosociology, plant communities, Behbahan
نویسندگان مقاله جواد پوررضائی | Javad Pourrezaei
Behbahan Khatam Alanbia University of Technology
دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان

حمیده اورانی | Hamideh Urani
Behbahan Khatam Alanbia University of Technology
دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان

شهرام یوسفی خانقاه | Shahram Yusefi Khanghah
Behbahan Khatam Alanbia University of Technology
دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان

نشانی اینترنتی http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-2594-1&slc_lang=fa&sid=1
فایل مقاله فایلی برای مقاله ذخیره نشده است
کد مقاله (doi)
زبان مقاله منتشر شده fa
موضوعات مقاله منتشر شده تخصصی
نوع مقاله منتشر شده پژوهشی
برگشت به: صفحه اول پایگاه   |   نسخه مرتبط   |   نشریه مرتبط   |   فهرست نشریات